Gayrimenkul Sözlüğü:
Tapu, İmar ve Emlak Terimleri Rehberi
Gayrimenkul Sözlüğü: Tapu, İmar ve Emlak Terimleri Rehberi
Gayrimenkul alım, satım, kiralama ve yatırım süreçlerinde karşılaşılan hukuki, teknik ve mali kavramları doğru anlamak, bilinçli karar vermenin önemli bir parçasıdır. Tapu kayıtlarındaki şerhlerden imar koşullarına, mülkiyet haklarından sözleşme yükümlülüklerine kadar pek çok ayrıntı; taşınmazın değerini, kullanım olanaklarını ve işlem güvenliğini etkileyebilir.
Gayrimenkul Sözlüğü, bu kavramları sade ve anlaşılır açıklamalarla bir araya getirerek alıcıların, satıcıların ve yatırımcıların gayrimenkul süreçlerini daha iyi anlamalarına yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır.
Sözlükte Neler Bulabilirsiniz?
-
Tapu ve Mülkiyet: Kat mülkiyeti, kat irtifakı, arsa payı, takyidat, şerh, intifa hakkı ve şufa (önalım) hakkı.
-
İmar ve Yapılaşma: Emsal (KAKS), TAKS, gabari, ifraz, tevhit, parselasyon ve imar çapı.
-
Alım, Satım ve Kiralama: Rayiç bedel, ipotek, değerleme raporu, kapora, kira sözleşmesi ve tahliye taahhütnamesi.
Ada — Çevresi yollar veya doğal sınırlarla ayrılmış parsel topluluğu.
Aile Konutu Şerhi — Eş rızası olmadan tasarrufu sınırlayan tapu kaydı.
Akit — Tarafların hukuki sonuç doğuran anlaşması.
Alım Hakkı — Taşınmazı tek taraflı satın alma yetkisi.
Ana Gayrimenkul — Kat mülkiyetine konu bütün taşınmaz.
Anahtar Teslim — Kullanıma hazır şekilde teslim edilen yapı.
Aplikasyon — Taşınmaz sınırlarının arazide işaretlenmesi işlemi.
Arazi — Yeryüzünün sınırları belirlenebilen, taşınmaz niteliğindeki bölümü.
Arsa — Yapılaşma amacıyla kullanılabilen veya bu amaçla düzenlenen arazi.
Arsa Payı — Bağımsız bölüme bağlı ortak mülkiyet hissesi.
Asgari İfraz Şartı — Parsel bölünmesi için gereken asgari ölçü ve koşullar.
Askı İlanı — Plan kararlarının belirli süre ilan edilmesi.
Asma Kat — Ana kat içinde oluşturulan ara kat.
Ayni Hak — Eşya üzerinde doğrudan hakimiyet sağlayan hak.
Belediye Rayiç Bedeli — Emlak vergisi için belirlenen vergiye esas değer.
Bohçalama — Temel ve bodrumu çevreleyen kesintisiz su yalıtımı uygulaması.
Boşluk ve Tahsilat Kaybı — Boş kalma ve tahsil edilememe kaynaklı gelir eksilmesi.
Brüt Alan — Mevzuattaki ölçüm esaslarına göre hesaplanan toplam alan.
Cebri Satış — Borç nedeniyle zorla yapılan satış.
Cephe — Taşınmazın yola veya yöne bakan yüzü.
Cezai Şart — Sözleşme ihlalinde ödenecek kararlaştırılmış bedel.
Cins Değişikliği — Taşınmaz niteliğinin tapuda değiştirilmesi işlemi.
Çap — Parselin kadastro sınırlarını gösteren harita veya belge.
Çatı Dubleksi — Üst katı çatı piyesli dubleks konut.
Çatı Eğimi — Çatı yüzeyinin yatay düzlemle oluşturduğu eğim.
Çatı Piyesi — Çatı aralığında, alt bağımsız bölüme bağlı kullanım alanı.
Çekme Kat — Normal katlardan geride yapılan üst kat.
Çekme Mesafesi — Yapı ile parsel sınırı arasında bırakılması gereken mesafe.
Çıkma — Yapı cephesinden dışarı taşan bölüm.
Çıplak Mülkiyet — İntifa gibi yararlanma haklarıyla sınırlanmış mülkiyet hakkı.
Değer Artış Kazancı — Satıştan doğan vergilendirilebilir kazanç.
Değerleme Raporu — Taşınmaz değerini açıklayan uzman raporu.
Depozito — Kiracının güvence amacıyla verdiği bedel.
Deprem Performans Analizi — Yapının deprem etkisindeki davranışını değerlendiren mühendislik incelemesi.
Devre Mülk — Yılın belirli dönemine ait mülkiyet hakkı.
Dilatasyon — Yapı bölümleri arasında hareketi karşılayan ayırıcı derz.
Drenaj — Zemin veya yapı çevresindeki suyu uzaklaştırma sistemi.
Düzenleme Ortaklık Payı (DOP) — İmar düzenlemesinde mevzuata göre ayrılan taşınmaz hissesi.
Ecrimisil — Haksız kullanım için istenen tazminat.
Eklenti — Bağımsız bölüme bağlı yardımcı alan.
Elbirliği Mülkiyeti — Ortakların belirlenmiş bireysel hisseleri bulunmayan mülkiyet
Emlak Komisyon Sözleşmesi — Danışmanlık hizmet bedelini düzenleyen sözleşme.
Emlak Vergisi — Taşınmaz sahiplerinden alınan belediye vergisi.
Emsal — Benzer taşınmaz veya karşılaştırma ölçütü.
Emsal Değer — Benzer taşınmazlardan çıkarılan yaklaşık değer.
Emsal (KAKS) — Emsale esas inşaat alanının imar parseli alanına oranı.
Fek — Tapu sicilindeki belirli kayıt veya hakkın terkin edilmesi.
Fiilî Taksim — Hissedarların taşınmazı fiilen bölüşerek kullanması durumu.
Fiilî Yol — Arazide kullanılan, hukuki yol niteliği ayrıca incelenen güzergâh.
Fonksiyonel Eskime — Kullanım yetersizliğinden doğan değer kaybı.
Gabari — Yapının izin verilen azami yüksekliği.
Gayrimenkul (Taşınmaz) — Arazi, arsa, bina gibi taşınmaz mallar.
Geçit Hakkı — Başka taşınmazdan geçme yetkisi veren hak.
Gelir Yaklaşımı — Taşınmaz değerini beklenen gelir üzerinden hesaplayan yöntem.
Geoteknik Rapor — Zemin özelliklerini ve temel tasarım koşullarını değerlendiren rapor.
Geri Alım Hakkı — Satılan taşınmazı geri alma hakkı.
Haciz — Borç için mala konulan hukuki kısıtlama.
Hak Düşürücü Süre — Geçince hakkı tamamen sona erdiren süre.
Harici Satış — Resmî şekle uyulmaksızın yapılan taşınmaz satış anlaşması.
Hasılat Paylaşımı — Gelirin taraflar arasında paylaşılması modeli.
Hazine Taşınmazı — Devlet adına kayıtlı taşınmaz mal.
Hisse — Taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkının belirli oranlı bölümü.
Hisse Devri — Taşınmaz payının başka kişiye aktarılması.
Hisse Oranı — Hissedarın taşınmaz üzerindeki mülkiyet oranı.
Hissedar — Bir taşınmazın mülkiyetinde hissesi bulunan kişi.
Hisseli Tapu — Taşınmazda birden fazla kişinin mülkiyet hakkı bulunması.
Islah İmar Planı — Düzensiz yapılaşmayı iyileştiren imar planı.
İfraz — Bir parselin mevzuata uygun bölünmesi.
İhtarname — Hukuki sonuç doğuran resmi uyarı yazısı.
İmar Barışı — Belirli aykırı yapılar için geçmişte uygulanan kayıt düzenlemesi.
İmar Çapı — Parselin imar planına göre yapılaşma koşullarını gösteren belge.
İmar Durumu — Parselin imar planı ve mevzuata göre yapılaşma koşulları.
İmar Hakkı — Parsel üzerinde kullanılabilecek yapılaşma hakkı.
İmar Planı — Yerleşim ve kullanım kararlarını gösteren plan.
İmar Uygulaması — Parsellerin plana uygun düzenlenmesi işlemi.
İmar Yolu — İmar planında yol olarak ayrılmış alan.
İnşaat Alanı — Yapının mevzuata göre hesaplanan toplam alanı.
İntifa Hakkı — Başkasına ait malı kullanma ve ondan yararlanma hakkı.
İpotek — Alacağı güvence altına alan taşınmaz rehni.
İpotek Fekki — İpoteğin tapu sicilinden terkin edilmesi işlemi.
İpotekli Satış — İpotekle yüklü taşınmazın devredilmesi işlemi.
İrtifak Hakkı — Taşınmaz üzerinde sınırlı kullanma hakkı.
İskonto Oranı — Gelecekteki nakit akışlarını bugüne indirgemede kullanılan oran.
İskân — Yapı kullanma izin belgesinin yaygın kullanılan adı.
İzale-i Şuyu — Paylı veya elbirliği mülkiyetinin mahkeme kararıyla sona erdirilmesi.
Kadastral Yol — Kadastro haritasında yol olarak gösterilen alan.
Kadastro — Taşınmaz sınır ve haklarının tespit işlemi.
KAKS — Emsale esas inşaat alanının imar parseli alanına oranı.
Kanuni İpotek — Kanunun öngördüğü koşullarda kurulabilen taşınmaz rehni.
Kapalı Çıkma — Yapı cephesinden taşan kapalı bölüm.
Kapitalizasyon Oranı — Net işletme gelirinin taşınmaz değerine oranı.
Kapora — Sözleşme kurulurken verilen, niteliği anlaşmaya bağlı para.
Karot Testi — Beton dayanımını ölçen numune testi.
Kat İrtifakı — Yapılacak veya yapılmakta olan yapı için kurulan hak.
Kat Karşılığı İnşaat — Arsa payı karşılığı inşaat yapma sözleşmesi.
Kat Mülkiyeti — Tamamlanmış yapının bağımsız bölümlerinde kurulan mülkiyet hakkı.
Kentsel Dönüşüm — Riskli yapı veya alanların yenilenmesi süreci.
Kesit — Yapının hayali düzlemle kesilerek gösterilen teknik çizimi.
Kira Artış Oranı — Kira bedelinin artırılmasında uygulanan oran.
Kira Bedeli — Kiracının kullanım karşılığı ödediği tutar.
Kira Çarpanı — Satış fiyatının dönemsel kira gelirine oranı.
Kira Getirisi — Taşınmazın kira gelirinin değerine göre hesaplanan getiri oranı.
Kira Sözleşmesi — Kiraya verenle kiracı arasındaki kullanım sözleşmesi.
Kira Tespit Davası — Kira bedelinin mahkemece belirlenmesi davası.
Kira Uyarlama Davası — Değişen şartlarla kiranın uyarlanması davası.
Kiracı — Taşınmazı bedel karşılığı kullanan kişi.
Kiraya Veren — Taşınmazı kiracıya kullandıran kişi.
Komşuluk Hakkı — Komşu taşınmazlar arasındaki hukuki denge.
Konut Kredisi — Konut alımı için verilen banka kredisi.
Kooperatif — Ortaklarının ihtiyaçları için kurulan tüzel yapı.
Kuru Mülkiyet — İntifa gibi yararlanma haklarıyla sınırlanmış mülkiyet hakkı.
Malik — Taşınmazın mülkiyet hakkı sahibi.
Maliyet Yaklaşımı — Değeri yeniden yapım maliyetinden hesaplama yöntemi.
Mansard Çatı — Farklı eğimli yüzeyleriyle çatı katında hacim kazandıran çatı.
Mera — Kamu yararına ayrılmış otlak alanı.
Mesken — Konut olarak kullanılan bağımsız bölüm.
Mimari Proje — Yapının tasarımını, katlarını ve ölçülerini gösteren çizimler.
Minimum İfraz Şartı — Parsel bölünmesi için gereken asgari ölçü ve koşullar.
Miras Ortaklığı — Mirasın paylaşılmasına kadar mirasçılar arasında oluşan ortaklık.
Miras Payı — Mirasçının tereke üzerindeki payı.
Miras Taksimi — Miras mallarının mirasçılar arasında paylaşılması.
Mirasçılık Belgesi — Mirasçıları ve miras paylarını gösteren resmî belge.
Mirastan İntikal — Miras kalan taşınmazın mirasçılara geçmesi.
Mortgage — Taşınmaz teminatlı uzun vadeli finansman sistemi.
Muhammen Bedel — İhale öncesi tahmini değer.
Muris — Miras bırakan kişi.
Muvafakatname — Bir işleme izin verildiğini gösteren belge.
Muvazaa — Gerçek iradeyi gizleyen görünüşte işlem.
Mücavir Alan — Belediye denetimine bırakılmış yakın çevre alanı.
Müteahhit — İnşaat işini üstlenen kişi veya şirket.
Net Alan — İlgili ölçüm esaslarına göre hesaplanan kullanılabilir alan.
Net Bugünkü Değer — Gelecekteki nakit akışlarının bugüne indirgenmiş toplam değeri.
Nizam — Yapıların parselde konumlanma düzeni.
Numarataj — Adres ve kapı numarası belirleme sistemi.
Ortak Alan — Kat maliklerinin birlikte kullandığı alan.
Ortak Gider — Ortak alanlar için yapılan zorunlu gider.
Ortaklığın Giderilmesi — Paylı veya elbirliği mülkiyetinin mahkeme kararıyla sona erdirilmesi.
Önalım Davası — Önalım hakkının mahkeme yoluyla kullanılması için açılan dava
Pafta — Kadastro haritasının belirli bölümünü gösterir.
Parsel — Sınırları belirlenmiş arazi parçası.
Parselasyon — Arazinin imar planına göre düzenlenmesi.
Pay — Mülkiyetin belirli oranlı hissesi.
Paydaş — Paylı mülkiyette hisse sahibi kişi.
Paylı Mülkiyet — Bir taşınmazda kişilerin belirli hisselerle malik olması.
Peşinat — Satış bedelinin önceden ödenen kısmı.
Plan Notu — İmar planını açıklayan bağlayıcı hüküm.
Radye Temel — Yapı yüklerini geniş betonarme plakla zemine aktaran temel.
Rayiç Bedel — Taşınmazın belirli tarihteki piyasa koşullarına göre tahmini değeri.
Rehin — Alacağı güvence altına alan ayni hak.
Resmi Senet — Resmi memur önünde düzenlenen işlem belgesi.
Restorasyon — Tarihi yapının özgününe uygun onarımı.
Rezerv Yapı Alanı — Dönüşüm için belirlenen yeni yerleşim alanı.
Riskli Alan — Afet riski taşıdığı belirlenen bölge.
Riskli Yapı — Mevzuata göre riskli olduğu usulünce tespit edilen yapı.
Röperli Kroki — Bir noktanın sabit referanslara göre konumunu gösteren kroki.
Sınırlı Ayni Hak — Mülkiyet dışındaki ayni yetki sağlayan hak.
Sit Alanı — Koruma altındaki kültürel veya doğal alan.
Site Yönetimi — Toplu yapı ortak işlerini yürüten yönetim.
Sosyal Donatı Alanı — Eğitim, sağlık, park gibi kamu hizmet alanı.
Stopaj — Gelir üzerinden kaynakta kesilen vergi.
Su Yalıtımı — Suyun yapı elemanlarına zarar vermesini önleyen uygulamalar.
Şerefiye — Konum veya özellikten doğan değer farkı.
Şerh — Belirli hakların veya durumların tapu siciline işlenmesi.
Şufa Hakkı — Yasal önalım hakkının yaygın kullanılan diğer adı.
Taban Alanı — Yapının zeminde kapladığı, mevzuata göre hesaplanan alan.
Tahliye — Kiracının taşınmazı boşaltması işlemi.
Tahliye Taahhütnamesi — Kiracının boşaltma taahhüdünü içeren belge.
Tahsis — Taşınmazın belirli kullanıma ayrılması.
Tahsisli Otopark — Kullanımı belirli bağımsız bölüme ayrılmış otopark alanı.
TAKS — Taban alanının imar parseli alanına oranı.
Takyidat — Tapu kaydındaki sınırlama ve yükler.
Tapu — Taşınmazlara ilişkin hakların kaydedildiği resmî sicil sistemi.
Tapu Harcı — Tapu işlemlerinde ödenen resmi harç.
Tapu İptal ve Tescil Davası — Tapu kaydının iptali ve hak sahibine tescili davası.
Tapu Kaydı — Taşınmazın sicildeki resmi bilgileri.
Tapu Kütüğü — Taşınmazların kayıtlı olduğu resmi sicil.
Tapu Senedi — Tapu sicilindeki mülkiyet bilgilerini gösteren belge.
Tapu Sicili — Taşınmaz haklarının kaydedildiği resmi sistem.
Tapu Tahsis Belgesi — Geçmişte verilen kullanım tahsis belgesi.
Tapu Tescili — Bir hakkın tapu siciline kaydedilmesi.
Tarla — Tarımsal amaçla kullanılan arazi.
Tasarruf Yetkisi — Mal üzerinde işlem yapabilme yetkisi.
Tashih — Resmi kayıttaki yanlışlığın düzeltilmesi.
Taşınmaz — Yer değiştirmeyen mal; arsa, arazi, bina.
Taşınmaz Ticareti Yetki Belgesi — Taşınmaz ticareti işletmelerine verilen resmî yetki belgesi.
Taşınmaz Yükü — Taşınmaz malikini edime bağlayan ayni yük.
Tebligat — Hukuki bildirimin usulüne uygun yapılması.
Tedbir — Dava sürecinde hakkı koruyan geçici önlem.
Temlik — Hak veya alacağın başka kişiye devri.
Tenkis Davası — Saklı pay ihlalini gidermeye yönelik dava.
Teras — Yapının açık kullanımına ayrılmış düz alan.
Tereke — Ölen kişinin devredilebilir hak, malvarlığı ve borçları bütünü.
Tescil — Hakkın tapu siciline kaydedilmesi.
Tevhit (Tevhid) — Birden fazla parselin birleştirilmesi.
Toplu Yapı — Birden çok yapıyı kapsayan yönetim sistemi.
Topraklama — Elektrik kaçaklarına karşı güvenlik sağlayan iletken bağlantısı.
Trampa — Taşınmazın başka malla değiştirilmesi işlemi.
Uygulama İmar Planı — Yapılaşma koşullarını ayrıntılı gösteren plan.
Üst Hakkı — Başkasının arsasında yapı yapma hakkı.
Vaziyet Planı — Yapının parsel içindeki konum planı.
Vekâletname — Temsil yetkisi veren resmi belge.
Veraset İlamı — Mirasçıları ve miras paylarını gösteren resmî belge.
Vergi Değeri — Vergi hesabında esas alınan taşınmaz değeri.
Yapı Denetimi — İnşaatın mevzuata uygunluğunu denetleme sistemi.
Yapı Kayıt Belgesi — İmar Barışı kapsamında düzenlenmiş, ruhsat yerine geçmeyen belge.
Yapı Kullanma İzin Belgesi — Tamamlanan yapının kullanılmasına yönelik idari izin belgesi.
Yapı Ruhsatı — İnşaata başlamak için alınan resmi izin.
Yapı Yaklaşma Sınırı — Yapının yerleşebileceği alanı sınırlayan imar çizgisi.
Yasal Önalım Hakkı — Belirli satışlarda hissedara öncelikli edinim sağlayan kanuni hak.
Yatırım Getirisi — Yatırımın sağladığı kazanç oranı.
Yıkım Kararı — Yapının yıkılmasına ilişkin idari karar.
Yol Kotu — Yapı yüksekliği hesabında esas alınabilen yol seviyesi.
Yola Cephe — Parselin yolla ortak sınırı bulunması.
Yola Terk — Parsel bölümünün kamu yoluna bırakılması.
Yönetim Planı — Anagayrimenkul yönetim kurallarını belirleyen belge.
Zemin Etüdü — Zeminin mühendislik özelliklerini belirleyen teknik inceleme.
Zemin İyileştirmesi — Zeminin taşıma ve oturma özelliklerini geliştiren işlemler.
Zilyet — Bir eşya üzerinde fiilî hâkimiyeti bulunan kişi.
Zilyetlik — Bir mal üzerinde fiili hakimiyet durumu.
Zorunlu Deprem Sigortası — Kapsamdaki binalar için zorunlu deprem teminatı sağlayan sigorta.
Zorunlu Geçit Hakkı — Yeterli yol bağlantısı bulunmayan taşınmaz için geçiş hakkı.
Yazar: Mustafa Kemikcioğlu — Gayrimenkul Danışmanı Son güncelleme: Kasım 2026
Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır.
© 2026 Mustafa Kemikcioğlu. Bu sayfadaki içerikler izinsiz olarak kopyalanamaz, çoğaltılamaz veya ticari amaçla kullanılamaz. Kaynak gösterilerek kısa alıntı yapılabilir.